Jak czytać skład INCI kosmetyku – poradnik krok po kroku

Stoisz w drogerii, trzymasz w ręku słoiczek kremu i patrzysz na ciąg niezrozumiałych słów po łacinie i angielsku. Aqua, Glycerin, Parfum, jakiś Sodium-coś-tam... i co z tego właściwie wynika? Większość z nas w tym momencie po prostu wierzy napisowi na przodzie opakowania – "naturalny", "dermokosmetyk", "bez chemii"  i odkłada resztę etykiety w niepamięć.

Szkoda, bo ten napis z tyłu to jedyna część opakowania, której producent nie może upiększyć marketingowo. To skład INCI  i naprawdę da się go czytać. Nie trzeba do tego studiów chemicznych.

Co to jest INCI i skąd się wzięło

INCI (International Nomenclature of Cosmetic Ingredients) to międzynarodowy system nazewnictwa składników kosmetycznych. Prosto mówiąc: wspólny język, w którym każdy surowiec – czy to olej arganowy sprzedawany w Polsce, we Francji czy w Japonii  nazywa się dokładnie tak samo. Dzięki temu nie trzeba tłumaczyć etykiety na każdy rynek osobno, a Ty jako kupująca możesz porównać dwa produkty z różnych krajów jak jabłko z jabłkiem.

To nie jest dobra wola producentów. W Unii Europejskiej podawanie składu w nomenklaturze INCI jest prawnym obowiązkiem, wynika z art. 19 rozporządzenia (WE) nr 1223/2009 o produktach kosmetycznych. Kosmetyk bez takiej listy po prostu nie powinien trafić na półkę.

Najważniejsza zasada: kolejność ma znaczenie

Składniki na liście INCI są ułożone od największego stężenia do najmniejszego. To jedna, prosta reguła, ale konsekwencje są spore.

Pierwsze 3–5 pozycji to zwykle 70–90% całej receptury. Jeśli na samym początku widzisz Aqua (wodę), a zaraz po niej jakiś olej mineralny czy silikon, wiesz już, z czym naprawdę masz do czynienia – niezależnie od tego, co obiecuje etykieta z przodu.

Jest jeden wyjątek od reguły malejącego stężenia: składniki w ilości poniżej 1% mogą być wymienione w dowolnej kolejności. To tam, gdzieś w połowie albo pod koniec listy, chowają się drogie ekstrakty roślinne, do których producent chętnie odwołuje się na froncie opakowania – "z wyciągiem z róży", "wzbogacony kolagenem". Czasem naprawdę tam są w sensownej ilości. Czasem to kropla w morzu wody i emulgatorów.

Jak to sobie łatwo wyobrazić? Pomyśl o liście składników na opakowaniu chleba. Jeśli mąka jest na pierwszym miejscu, a "ziarna słonecznika" gdzieś przy końcu, obok soli i konserwantu to ten chleb nie jest specjalnie "słonecznikowy", mimo dużego zdjęcia nasion na opakowaniu. Z kosmetykami działa to dokładnie tak samo.

Łacina czy angielski – jak rozróżnić naturalne składniki od syntetycznych

Jest tu prosta wskazówka, która działa w większości przypadków: składniki pochodzenia roślinnego zapisuje się po łacinie (najczęściej to nazwa gatunkowa rośliny), a związki chemiczne i syntetyczne – po angielsku.

• Lavandula Angustifolia Oil – olejek z lawendy wąskolistnej (łacina = pochodzenie roślinne)
• Calendula Officinalis Flower Extract – ekstrakt z kwiatu nagietka lekarskiego
• Sodium Laureth Sulfate – syntetyczny detergent piorący (angielski = chemia)
• Phenoxyethanol – syntetyczny konserwant

Nie jest to zasada absolutna – niektóre składniki naturalne mają nazwy funkcjonalne po angielsku (np. Glycerin, czyli gliceryna, może pochodzić i roślinnie, i syntetycznie, a z samej nazwy INCI tego nie wyczytasz). Ale jako pierwszy, szybki filtr przy czytaniu etykiety w sklepie – działa naprawdę dobrze.

Czego INCI Ci nie powie

Tu trzeba być uczciwym: sama lista INCI ma swoje granice.

Nie informuje o dokładnym procentowym udziale każdego składnika – producent nie ma obowiązku podawania konkretnych liczb (poza kilkoma wyjątkami regulacyjnymi, jak niektóre filtry UV). Nie mówi też, skąd dany surowiec pochodzi, czy olej słonecznikowy był tłoczony na zimno z certyfikowanej uprawy ekologicznej, czy to najtańsza rafinowana wersja kupiona hurtowo. I nie powie Ci, jak konkretna receptura zadziała na Twojej skórze, bo to zależy też od stężeń, synergii między składnikami i indywidualnej reakcji, nie tylko z samej obecności danej substancji na liście.

Dlatego traktuj INCI jako bardzo dobry punkt wyjścia do świadomych zakupów, nie jako wyrocznię, która w pięć sekund oceni cały produkt. Jeśli chcesz pójść o krok dalej i sprawdzić, czym różni się kosmetyk naturalny od organicznego oraz które certyfikaty naprawdę coś potwierdzają, mamy na ten temat osobny, obszerny poradnik: Naturalne kosmetyki do twarzy – jak rozpoznać czysty skład. 

Praktyczny przykład – czytamy prawdziwy skład razem

Teoria teorią, ale najlepiej widać to na żywym przykładzie. Weźmy skład żelowego peelingu enzymatycznego z figą z naszej oferty:

Aqua, Zinc Lactate, Glycerin, Carrageenan, Allantoin, Ficin, Sodium Hyaluronate, Cellulose Gum, Xanthan Gum, Inulin, Cellulose, Fructose, Glucose, Parfum, Sodium Benzoate, Potassium Sorbate, Citric Acid, Limonene.

Co z tego wynika, jeśli zastosujesz zasady z tego poradnika?

• Baza to woda (Aqua) i gliceryna – standardowa, bezpieczna baza nawilżająca, nic zaskakującego.
• Ficin – to enzym z figi, który daje produktowi jego główne, złuszczające działanie. Jego pozycja w połowie listy sugeruje umiarkowane, ale realne stężenie – zgodne zresztą z tym, co producent deklaruje na opisie produktu.
• Xanthan Gum i Cellulose Gum to zagęszczacze odpowiedzialne za żelową konsystencję – funkcjonalne, nie aktywne.
• Sodium Benzoate i Potassium Sorbate to konserwanty – potrzebne w każdym produkcie na bazie wody, żeby nie namnażały się w nim bakterie i pleśń.
• Parfum i Limonene na końcu listy – kompozycja zapachowa. Limonen bywa wymieniany osobno, bo to jeden ze składników zapachowych uznanych za potencjalny alergen kontaktowy i z tego powodu podlega obowiązkowemu wyszczególnieniu na etykiecie, jeśli przekracza określony próg stężenia.

Widzisz? Żadnej magii – po prostu czytanie od lewej do prawej, z odrobiną znajomości podstawowych nazw.

Składniki, na które warto zwrócić szczególną uwagę

Nie chodzi o to, żeby wpadać w panikę przy każdej nazwie, której nie znasz, większość substancji na liście INCI to funkcjonalne, przebadane składniki pomocnicze (emulgatory, zagęszczacze, stabilizatory pH). Są jednak grupy, którym warto poświęcić chwilę uwagi, zwłaszcza jeśli masz skórę wrażliwą lub skłonną do alergii:

Alergeny zapachowe. Prawo wymaga wymieniania z nazwy 26 (a od niedawna więcej) substancji zapachowych o udowodnionym potencjale uczuleniowym, jeśli ich stężenie przekracza określony próg – np. Limonene, Linalool, Citral. Ich obecność na liście nie oznacza, że produkt jest "zły" – oznacza, że producent spełnia obowiązek informacyjny. Dla osób z wrażliwą skórą to jednak cenna wskazówka, czego unikać.

Alkohole "denaturowane". Alcohol Denat. to nie to samo co delikatny w działaniu Cetyl Alcohol czy Cetearyl Alcohol (tłuszczowe, natłuszczające). Ten pierwszy to lotny alkohol wysuszający, częsty w tonikach i produktach matujących, w dużym stężeniu może przesuszać skórę wrażliwą.

Oleje mineralne i silikony. Same w sobie nie są szkodliwe i mają swoje zastosowania kosmetyczne, ale jeśli szukasz produktu o możliwie prostym, roślinnym składzie – warto wiedzieć, że kryją się pod nazwami takimi jak Paraffinum Liquidum, Mineral Oil, Dimethicone czy Cyclopentasiloxane.

FAQ – najczęstsze pytania o skład INCI

Czy krótszy skład INCI zawsze oznacza lepszy kosmetyk?

Niekoniecznie, choć często idzie to w parze. Prosta, krótka lista składników zwykle wiąże się z mniejszym ryzykiem podrażnień i reakcji alergicznych, to fakt. Ale krótka lista to nie gwarancja skuteczności, a długa nie zawsze oznacza "przechemizowany" produkt, czasem to po prostu bardziej rozbudowana, wieloskładnikowa formuła pielęgnacyjna.

Dlaczego ten sam składnik ma czasem różne nazwy na różnych opakowaniach?

INCI dopuszcza kilka oficjalnie równoważnych nazw dla niektórych substancji (np. Glycerin i Glycerol to to samo). Producenci mogą też dodać w nawiasie nazwę handlową albo opis pochodzenia surowca – to bywa mylące, ale nie jest niezgodne z przepisami.

Czy brak parabenów w składzie oznacza, że kosmetyk w ogóle nie ma konserwantów?

Nie. "Bez parabenów" to popularne hasło marketingowe, ale każdy kosmetyk na bazie wody musi mieć jakiś system konserwujący, inaczej namnożą się w nim mikroorganizmy już po kilku dniach od otwarcia. Zamiast parabenów producenci stosują dziś często Sodium Benzoate, Potassium Sorbate, Benzyl Alcohol czy różne kompleksy roślinne o działaniu konserwującym. Warto po prostu wiedzieć, że "bez parabenów" nie znaczy "bez żadnego konserwantu".

Gdzie na opakowaniu szukać listy INCI?

Zwykle na tylnej ścianie opakowania, poprzedzona angielskim słowem "Ingredients" (tego słowa nie wolno tłumaczyć na polski – tak stanowią przepisy). Jeśli opakowanie jest zbyt małe, żeby zmieścić pełną listę, producent umieszcza ją na dołączonej ulotce, a na samym opakowaniu – symbol dłoni na otwartej książce, odsyłający do tej ulotki.

Świadomy wybór zaczyna się od etykiety

Nie musisz zostać ekspertką od kosmetologii, żeby kupować mądrzej. Wystarczy jedna nawyk: zanim uwierzysz napisowi z przodu opakowania, odwróć je i spójrz na pierwsze pięć pozycji na liście INCI. To one w największym stopniu decydują o tym, co naprawdę nakładasz na skórę.

My w Zioła Mają Moc staramy się to ułatwiać – przy każdym produkcie w naszym sklepie znajdziesz pełny skład INCI, bez ukrywania go w plikach do pobrania czy drobnym druku. Jeśli szukasz kosmetyków o prostych, roślinnych formułach bez parabenów i silikonów, zerknij do naszej kolekcji kosmetyków naturalnych ECO ONA lub linii Bioetiq MK Natural Cosmetics – to dobry punkt startowy do ćwiczenia nowo nabytej umiejętności czytania etykiet.

Anna Zielarka – dzielę się tu tym, czego sama nauczyłam się o naturalnej pielęgnacji i czytaniu etykiet, żeby zakupy kosmetyków były świadomym wyborem, nie zgadywanką przy półce.